Para Yaşı Nedir?

Para Yaşı Nedir?

Parayla kurduğumuz ilişki, resmi kimliğimizde yazan yaşımızdan çok daha farklı olabilir. Çünkü finansal kararlarımızı yalnızca mantığa dayanarak değil; duygularımız, alışkanlıklarımız ve çocukluktan taşıdığımız kalıplar doğrultusunda veriyoruz. Davranış biliminde bu durum “finansal olgunluk” olarak tanımlanıyor. Yani bir kişi paraya dair adımlarını anlık hislerle mi, planlı bir yaklaşımla mı yoksa güven ihtiyacıyla mı atıyor?

Hepimizin para yaşını etkileyen bir geçmişi var. Eğer para konuşulmayan bir ailede büyüdüysen, doğal olarak daha çekingen bir finansal yaşa sahip olabiliyorsun. Sürekli “Yarın ne olacak?” endişesiyle büyüyenler daha tedbirli ve güven arayışı yüksek bir para yaşına geçiyor. Tüketimin hızlı olduğu, sosyal ve hareketli bir ortamda yetişenlerde ise daha hevesli, daha impulsif bir para yaşı oluşuyor.

Türkiye’de bu tabloya üç güçlü unsur daha ekleniyor: Enflasyonun yarattığı belirsizlik, kredi kartı kullanımının kolaylığı ve BES–altın–konut gibi uzun vadeli güven yatırımları. Bu etkenler birleşince bazen 15 yaşındaki gibi davranıyor, bazen 50 yaşındaki kadar temkinli olabiliyoruz.

Stresliyken alışveriş yapan, duygusal harcama eğiliminde olan kişiler genellikle daha genç bir para yaşına sahiptir. Harcamalarını listelere döken, araştıran, sepette karşılaştırma yapanlar ise çoğunlukla 30’lu yaşları andıran bir finansal olgunluk gösterir. Riskten uzak duran ve garanti arayan bireyler ise daha olgun, yani “50 yaşında biri gibi” para yönetir.

Bu yüzden para yaşımızı bilmek çok önemli; kişi ancak kendi davranışlarını fark ettiğinde onları değiştirebilir. Küçük bir alışkanlık bile büyük dönüşümler yaratabilir. Örneğin harcama yapmadan önce sadece 10 saniye durup “Bu karar hangi yaşımın kararı?” diye sormak bile finansal olgunluğu artırır. Çünkü farkındalık arttıkça davranış da değişmeye başlar.

Not: Bireysel Emeklilik Sistemi’nde yıllık devlet katkısının (93.000 TL) tamamını alabilmek için, yıl içinde toplam 312.000 TL katkı payı ödemeniz gerekir. Eğer elinize ekstra bir gelir geçerse bu tutarı tamamlamaya çalışmanız avantaj sağlar.